dieta a padaczka

Dieta jest bardzo ważna w leczeniu padaczki. Odpowiednie jedzenie może zmniejszyć ataki. Brak witaminy B6 może zwiększyć ich częstość1. Dlatego ważne jest, aby jeść produkty z tą witaminą. Dodatkowo, mało wapnia, magnezu i sodu może zwiększać ryzyko ataków przez słabą elektryczną aktywność mózgu1.

Dieta uboga w węglowodany, jak keto, może pomóc. Jest to szczególnie użyteczne w przypadkach, gdy inne leki nie działają1.

Kluczowe wnioski

  • Dieta może istotnie wpływać na leczenie padaczki i zmniejszać częstotliwość napadów.
  • Niedobór witaminy B6 może zwiększać ryzyko napadów padaczkowych1.
  • Niski poziom wapnia, magnezu i sodu może wpływać na aktywność elektryczną mózgu1.
  • Dieta ketogenna jest efektywną metodą wspierającą leczenie padaczki1.
  • Produkty bogate w węglowodany powinny być unikane.

Padaczka a jedzenie

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Nulla facilisi. Vivamus dignissim ex lobortis, lobortis arcu at, mattis ligula.

Znaczenie witaminy B6

Witamina B6, inaczej pirydoksyna, jest kluczowa dla układu nerwowego. Jej brak może zwiększyć ryzyko napadów padaczkowych1. Aby ją uzupełnić, jedz mięso, ryby, ziemniaki, banany i pełne zboże1.

witamina B6 a padaczka

Niedobory minerałów

Niedobory minerałów to ważny temat przy epilepsji. Brak wapnia, magnezu i sodu może zwiększyć ataki1. W diecie padaczkowej ważne są produkty obfitujące w te minerały. To np. orzechy, nasiona, ryby i warzywa.

Dieta ketogenna a padaczka

Dieta ketogenna to sposób żywienia, który zmniejsza węglowodany i zwiększa tłuszcze. Jest używana do leczenia padaczki, zwłaszcza tych trudnych do kontrolowania. Odkryto ją około 100 lat temu, a skuteczność jest dokładnie udokumentowana2.

Czym jest dieta ketogenna?

Ta dieta to mało węglowodanów (do 50 g dziennie) i dużo tłuszczów. Energię czerpie się z tłuszczów głównie – stosunek 4 części tłuszczu do 1 części białka i węglowodanów3. To prowadzi do ketozy, gdzie organizm spala tłuszcze. Może to pomagać w zmniejszeniu napadów.

dieta ketogenna

Korzyści diety ketogennej

Dieta ketogenna może zmniejszyć częstość i siłę napadów u osób z padaczką. Około połowa z 206 pacjentów zauważyła co najmniej połowę mniej ataków2. Jest skuteczna także u osób z różnymi rodzajami napadów.

Przeciwwskazania do stosowania diety ketogennej

Nie każdy może stosować dietę ketogenną. Osoby z problemami w metabolizmie ketonów bądź chorobami serca czy trzustki powinny uważać. Tak samo jak dzieci z padaczką, które wymagają stałego monitorowania3. Ważna jest też suplementacja witaminami i minerałami3.

Czego unikać w diecie przy padaczce?

Osoby z padaczką powinny unikać niektórych produktów. Istnieje lista rzeczy, które mogą zwiększać ryzyko napadów. Należy ograniczyć węglowodany i nie jeść słodyczy i białego chleba.

Produkty bogate w węglowodany

Bardzo ważne jest unikanie produktów z dużą ilością węglowodanów. Wysokowęglowodanowe jedzenie może przeszkadzać w osiągnięciu ketozy. W diecie ketogenicznej, stan ketozy pomaga zmniejszyć liczbę napadów1.

Egzemplarze takie, jak biały chleb i słodkie przekąski, trzeba wykluczyć z jadłospisu.

Alkohol

Unikanie alkoholu jest kluczowe. Ma on negatywny wpływ na mózg, zwiększając ryzyko napadów. Alkohol ogranicza działanie leków przeciwpadaczkowych i może szkodzić zdrowiu. Osoby z padaczką powinny całkowicie z niego zrezygnować.

zakazane produkty przy padaczce

Inne niewskazane produkty

Niewskazane są też słodkie napoje, niektóre owoce i produkty bogate w cukier. Mogą one zaburzać skład jedzenia, wpływając negatywnie na zdrowie. Przetworzona żywność często zawiera dodatki chemiczne i powinna być unikana1.

Dlatego, warto dbać o to, co je się na co dzień.

Co jeść przy padaczce?

Ważna w diecie przy padaczce jest obecność zdrowych tłuszczów i białka. Jest to równie ważne, co ograniczenie węglowodanów. Dlatego warto jeść warzywa, chude mięso, ryby, a także orzechy.

Stosowanie odpowiednich ilości makroskładników ma istotny wpływ na kontrolę nad napadami. To przyczynia się do lepszej jakości życia.

Dieta ketogeniczna, ograniczająca węglowodany do 50g dziennie, poprawia metabolizm i zmniejsza ataki padaczki1.

Dieta ta polega na jedzeniu więcej tłuszczów niż węglowodanów i białek. Takie odżywianie, wraz z odpowiednimi produktami, może w ciągu 3 miesięcy zmniejszyć napady o połowę.

W dietach ketogenicznych ważne są warzywa, chude mięso, ryby i zdrowe orzechy. Wspierają one redukcję ataków4.

Należy jeść awokado, mleko kokosowe i jaja. Także ważne są owoce morza i nasiona. Produkty sojowe są dobrą opcją1.

Niebezpieczne są przetworzone pokarmy i cukier. Wpływają one negatywnie na mózg i zwiększają ryzyko padaczki1.

Dieta niskowęglowodanowa pomaga utrzymać stabilną energię. Dzięki temu padaczka jest lepiej kontrolowana.

Osoby na diecie ketogenicznej, jak ci z Ladyfit, mówią o poprawie życia. Ważne jest reagowanie na zmiany i dostosowywanie diety do swoich potrzeb.

Żywienie a padaczka

Dieta odgrywa dużą rolę w leczeniu padaczki. Jest ważne, aby zadbać o odpowiednie składniki odżywcze. Zarazem trzeba unikać produktów, które mogą pogorszyć objawy. Dieta ketogenna zmniejsza napady u połowy do 60% pacjentów. U 30% nawet eliminuje potrzebę leków5.

Należy pilnować, by żywienie było zrównoważowane i korzystne dla układu nerwowego. U niektórych pacjentów dieta ketogenna umożliwia zaprzestanie przyjmowania medykamentów5.

Dla dzieci ważne jest zapewnienie 2 g białka na każdy kilogram masy ciała dziennie. Nie wolno zapominać o witaminach i pierwiastkach śladowych5. Odpowiednia dieta może szybko poprawić stan zdrowia. Efekty widać po trzech miesiącach – na lepszej koncentracji, zachowaniu i lepszym śnie5.

Podstawowe zasady żywienia to ograniczenie cukrów i słodkich napojów. Unikanie alkoholu może zmniejszyć pobudliwość neuronów1.

Dieta ketogenna zakłada niski poziom węglowodanów – maksymalnie 50g na dobę. Istotne jest zachowanie odpowiedniego stosunku tłuszczy, węglowodanów i białka (4:1 lub 3:1)1. Zbilansowana dieta, bogata w węglowodany z warzyw oraz zdrowe tłuszcze, jest kluczowa. Może znacząco pomóc pacjentom z padaczką1.

Skuteczna dieta dla chorych na padaczkę

Dla ludzi z padaczką waży się właściwe kompozycje posiłków. Dobrze jest trzymać proporcji 4:1 lub 3:1 dla tłuszczów do węglowodanów i białek. To tłumaczy, dlaczego na jedną część węglowodanów i białek przypada aż cztery części tłuszczu4.

Zasady komponowania posiłków

W przypadku padaczki, kluczem są zdrowe tłuszcze. Super źródła to awokado, oliwa z oliwek oraz orzechy. Kolejne istotne to odchudzone białka, na przykład z kurczaka czy ryb4. To pomaga utrzymać dietę z małą ilością węglowodanów, ważną dla osób z padaczką lekooporną1.

Makroskładniki w diecie ketogennej

W diecie ketogennej ogranicza się jedzenie węglowodanów do 50 gramów dziennie1. Ważne jest też więcej jeść tłuszczy i białek. To pomaga zmniejszyć pobudliwość neuronów i ryzyko ataków1.

Trzeba regularnie sprawdzać proporcje makroskładników. Kontrola glukozy, ciał ketonowych i elektrolitów to sprawa pierwszorzędna3. Dieta musi być skrojona pod wiek i potrzeby pacjenta3.

Padaczka jadłospis

Jadłospis dla osób z padaczką musi być bardzo uważnie przygotowany. Warto dostosować go do potrzeb chorych. Dieta ketogenna, która ogranicza węglowodany, jest bardzo pomocna. Może obniżyć częstość napadów. Badania pokazują, że aż połowa osób zauważy zmniejszenie napadów. Trzydziestu procent chorych doświadczy spadku o 90%, a dla 10-15% napady całkiem ustąpią14.

Różne typy napadów padaczkowych inaczej reagują na diety. Częściowe czy uogólnione napady mogą lepiej zareagować na takie leczenie niż te, które mają idiopatyczny charakter. Dlatego planowanie diety jest bardzo ważne i trzeba brać pod uwagę indywidualne potrzeby pacjenta.

Skutki diety ketogennej widać po kilku miesiącach. Osoby ją stosujące mogą czuć się lepiej, skupiać się bardziej i cieszyć życiem4. Niemniej jednak, długotrwałe stosowanie może przynieść negatywne efekty. Mogą to być hiperlipidemia, kamica nerkowa i problemy z kośćmi. Dlatego ważna jest też suplementacja witaminy i minerałów pod kontrolą lekarza4.

  1. Unikaj pokarmów z dużą ilością węglowodanów, na przykład słodyczy, słodzonych napojów i owoców bogatych w cukier, oraz alkoholu1.
  2. Zrównoważony jadłospis powinien mieć odpowiednie proporcje tłuszczów, węglowodanów i białek, np. 4:1 lub 3:11.
  3. W diecie powinny się znaleźć produkty wspomagające, bogate w witaminy i minerały, na przykład witamina B6 czy wapń. Pomogą one uniknąć niedoborów i podnieść stan zdrowia1.

Osoby z padaczką powinny omówić swój jadłospis z ekspertami. Lekarz i dietetyk mogą pomóc w zaplanowaniu zdrowej diety. Dobrze zbilansowana dieta to klucz do redukcji napadów i poprawy zdrowia.

Produkt Proporcje makroskładników Zawartość odżywcza
Ryby 3-4:1 Wysoka zawartość zdrowych tłuszczów i białka
Orzechy 4:1 Bogate w tłuszcze roślinne
Oleje roślinne 4:1 Dużo zdrowych tłuszczów
Mięso chude 3-4:1 Dobre źródło białka

Dieta przy padaczce: przykładowy jadłospis

Przykładowy jadłospis jest ważny dla osób z padaczką. Pomaga utrzymać zdrowe wartości makroskładników. To klucz do wzmocnienia zdrowia.

Śniadanie

Śniadanie jest kluczowe dla osób z padaczką. Zapewnia energię mózgu. Jajecznicę z awokado i warzywami polecają eksperci. Dają one białko i zdrowe tłuszcze.

Obiad

Obiad dla chorych na padaczkę powienien zawierać białko i błonnik, a mieć mało węglowodanów. Zalecamy pieczonego kurczaka z warzywami. Sałatka z oliwą jest dodatkowym atutem. To pełny posiłek dla zdrowia.

Kolacja

Kolacja dla epileptyków powinna być lekka i tłusta. Sałatka z łososiem i oliwą zawiera kluczowe składniki. Łosoś daje białko i zdrowe tłuszcze. Pomaga to zrównoważyć energię i zapobiegać napadom2.

Dieta a leczenie padaczki

Leczenie padaczki to nie tylko tabletki. Ważna jest także dobra dieta. Taka dieta pomaga w terapii przeciwpadaczkowej. Odpowiednie jedzenie to kluczowa część leczenia. Może wpłynąć na skuteczność leków. Dieta pełna składników odżywczych pomaga w pracy układu nerwowego. To ważne dla osób z epilepsją.

Korelacja diety i leków

Dieta i leki przeciwpadaczkowe mają wiele wspólnego. Może zabraknąć ważnych witamin takich jak wapń, magnez i sód. To może zmniejszyć aktywność mózgu. Ryzyko ataku padaczki rośnie1.

Dieta ketogeniczna – z niewieloma węglowodanami – może pomoc. Ogranicza pobudliwość neuronów. To może zredukować częstotliwość ataków1. Ale takie jedzenie nie pasuje do każdego, zwłaszcza z chorobami wątroby, nerek czy serca5.

Rola suplementacji

Suplementy są ważne. Odgrywają kluczową rolę w korygowaniu niedoborów. Brak witaminy B6 może pogorszyć objawy padaczki1. Pod okiem specjalisty, suplementy mogą pomóc. Mogą być potrzebne przy ogólnym niedożywieniu czy dużym piciu alkoholu1.

Suplementacja i dobra dieta mogą bardzo pomóc. Efekty diety ketogennej widać po do trzech miesiącach. Mogą to być duże zmniejszenie ataków, nawet o 90%. Zauważalne u 30% pacjentów5.

Padaczka a właściwe odżywianie

Zdrowy styl życia dla osób z padaczką jest ważny. Dieta przemyślana jest kluczowa dla kontrolowania napadów. Dieta ketogenna, oparta na dużej ilości tłuszczy i mało węglowodanów, pomaga wielu pacjentom. Badania pokazują, że aż 50-60% z nich jest w stanie zmniejszyć częstotliwość napadów o połowę. Dla 30% efekt jest jeszcze lepszy – napady mogą zniknąć w 90%.

Jeśli chodzi o odżywianie przy padaczce, ważne jest, by było ono dostosowane do osobistych potrzeb. Codzienna dieta powinna dostarczać wszystkich potrzebnych składników, szczególnie tych, które działają dobrze na system nerwowy. Jeśli brakuje witaminy B6, ryzyko napadów może wzrosnąć. Dlatego ważne jest, by jeść produkty, które są jej dobrym źródłem. Są to między innymi mięso, ryby, banany i produkty pełnoziarniste.

Unikanie żywności przetworzonej i przemysłowej jest kluczowe. Produkty z dużymi ilościami cukru prostego, jak słodycze czy gazowane napoje, są niewskazane. Dieta ketogenna może zacząć dawać efekty już po 3 miesiącach. Jest to więc skuteczna metoda kontrolowania napadów4. Nie wolno zapominać o minerałach. Wapń, magnez i sód są ważne dla aktywności mózgu. Ich niedobór zwiększa ryzyko napadów.

Dieta Rekomendacja %
StandardFit-Meal 100%
PowerCareFITCare 100%
Healthy SportEat Fit 24 76%
Bez glutenu i nabiałuDieta Premium 96%
SemiWegeFITcare 100%
MontignacaCateringDieta.pl 98%

Postępując zgodnie z rekomendacjami dotyczącymi diety, możemy bardzo pomóc osobom z padaczką. Ważne jest, by żywić się zdrowo i zbilansowanie6.

Wpływ diety na układ nerwowy

Dieta pełna zdrowych tłuszczów może zmniejszyć napady padaczkowe. Zdrowe tłuszcze pomagają mózgowi działać lepiej i utrzymują procesy nerwowe w równowadze.

Znaczenie diety wysokotłuszczowej

Badania pokazują, że dieta bogata w tłuszcze może pomóc w kontrolowaniu padaczki. Około 30% osób z padaczką ma trudności w leczeniu7. Dlatego poszukuje się innych metod, jak zmiana diety.

Dieta ketogenna, w której jest mało węglowodanów, może zredukować napady. U 50-60% ludzi stwierdzono spadek liczby napadów o połowę. Dla 30% liczba ta zmniejszyła się nawet o 90%8.

Rola kwasów omega-3

Kwasy omega-3 są ważne dla układu nerwowego. Badanie z 2021 r. pokazało, że pomagają one zmniejszyć napady padaczkowe u dzieci i dorosłych7. Fundamentem korzyści jest ochrona neuronów, co pomaga mózgowi pracować lepiej.

Dieta z dużą ilością zdrowych tłuszczów, w tym omega-3, jest ważna dla osób z padaczką. Wpływa pozytywnie na mózg. Dodanie takich tłuszczów do diety może pomóc w łagodzeniu objawów.

Suplementy diety wspomagające leczenie padaczki

Suplementy mogą pomóc w leczeniu padaczki. Badania sugerują, że mogą one zmniejszyć liczba napadów. Omówimy ich korzyści, zwłaszcza witaminy D3, magnezu i L-Karnityny.

Witamina D3

Badania z 2012 roku pokazały, że witamina D3 zmniejsza napady o 40%7. To ważne, bo trzeci pacjentów nie może całkowicie zniwelować napadów7. Suplementacja tą witaminą może wzmocnić tradycyjne leczenie.

Magnez

Magnez wpływa na kontrolę napadów. Brak magnezu może zmniejszyć aktywność mózgu1. Ważne jest więc uzupełnianie go, by nerwom mózgu prawidłowo funkcjonowały.

L-Karnityna

Temat L-Karnityny i epilepsji jest badany. Leki przeciwpadaczkowe mogą zbijać poziom tej substancji7. Uzupełnianie L-Karnityny może wzmocnić inne terapie, szczególnie przy jej niedoborze.

Suplementacja jest często ważna przy padaczce. Witamina D3, magnez i L-Karnityna mogą pomóc kontrolować napady. Ważne jest jednak, by suplementować pod kontrolą lekarza, by nie zaszkodzić.

Dieta a padaczka

Dieta ma duże znaczenie dla osób z padaczką. Szczególnie ważna jest dieta ketogenna. Wykorzystuje się ją przy leczeniu padaczki, która jest trudna do kontrolowania przez leki, i innych wadach takich jak PDHD i GLUT14.

Dieta ketogenna polega na ograniczeniu węglowodanów i zwiększeniu tłuszczów oraz białek. Udowodniono, że dzięki niej ataki mogą się zmniejszyć nawet o połowę u wielu pacjentów. Przy odpowiednio skomponowanej diecie, chory może się czuć lepiej i lepiej funkcjonować4.

Controling epilepsy through diet is very important. A well-monitored ketogenic diet should not affect blood lipids nor impair children’s growth. Thus, proper nutrition is key in treating epilepsy successfully4.

Low vitamin B6 and minerals like calcium, magnesium, and sodium could increase seizure risks1. Dietary strategies for epilepsy often include nutrient supplements to avoid these deficiencies1. Stay away from carbs, sugars, alcohol, and certain fruits and drinks if you have epilepsy1.

Positive effects of the right diet should show after about 3 months. You may find that your focus and learning abilities have improved4. For long-term epilepsy management, it’s crucial to consider certain diet contraindications, like metabolic disorders or specific heart conditions4.

At Ladyfit, we tailor our approach to each epilepsy patient. We recommend diets that are proven to work. With diet strategies and regular monitoring, we aim to reduce the number and severity of seizures. This helps our patients lead healthier and balanced lives.

Wniosek

Dieta odgrywa kluczową rolę w walce z padaczką. Ważne jest, aby dostosować plan żywieniowy do konkretnych potrzeb pacjenta. Dietę ketogeniczną wyraźnie wyróżniają jej korzyści. Badań dowodzą, że zmniejsza ona napady u znacznej większości chorych, aż do w niektórych przypadkach. Dzięki niej także, kilka procent może pozbyć się napadów zupełnie9.

Jej wpływ jest bardziej rozległy. Poza redukcją napadów, poprawia też zdolności poznawcze dzieci. Nawet 30% z nich może przestać brać leki10. Sterując indeksem glikemicznym, dieta zmniejsza częstotliwość napadów u półki pacjentów9.

Jak każda metoda, i ta ma swoje minusy. Skutki uboczne obejmują problemy z przewodem pokarmowym i potencjalne obniżenie cholesterolu dobrego9. Konieczna jest też ostrożność w kontekście diety niskowęglowodanowej. Może prowadzić do deficytów witaminowych, dlatego zaleca się konsultację z ekspertami11.

Podsumowując, odpowiednia dieta jest kluczowa w zarządzaniu padaczką. Pamiętajmy, że każdy przypadek jest inny, a plan żywieniowy należy dostosować indywidualnie. Zachęcamy do konsultacji w Ladyfit, gdzie znajdziesz wsparcie w walce z epilepsją

FAQ

Czy dieta może wspierać leczenie padaczki? Jakie produkty unikać?

Tak, odpowiednia dieta może zmniejszyć napady padaczki. Ważne jest unikanie produktów bogatych w węglowodany, cukrów prostych oraz alkoholu.

Jakie znaczenie ma witamina B6 w leczeniu padaczki?

Witamina B6 pomaga nerwom działać prawidłowo, zmniejszając ryzyko napadów. Warto jeść mięso, ryby, ziemniaki, banany i produkty pełnoziarniste.

Jakie minerały są ważne w diecie osób z padaczką?

Wapń, magnez i sód są kluczowe. Dieta bogata w nie pomaga kontrolować napady poprzez utrzymanie zdrowej pracy mózgu.

Czym jest dieta ketogenna i jak wspiera leczenie padaczki?

Dieta ketogenna to dieta niskowęglowodanowa i wysokotłuszczowa. Zmniejsza napady padaczkowe, zwłaszcza u trudniej do kontrolowania rodzajów padaczki.

Jakie są przeciwwskazania do stosowania diety ketogennej?

Nie wszyscy mogą stosować dietę ketogenną, m.in. z powodu pewnych chorób. Warto przed jej rozpoczęciem skonsultować się z lekarzem.

Jakie produkty spożywcze powinny być unikać w diecie przy padaczce?

Trzeba z dala trzymać się węglowodanów, cukrów prostych i przetworów zbożowych. Alkohol również negatywnie wpływa na padaczkę.

Co jeść przy padaczce?

Dieta powinna zawierać zdrowe tłuszcze, białko i ograniczoną ilość łatwo przyswajalnych węglowodanów. Wskazane są warzywa, mięso, ryby, nasiona, orzechy i rośliny strączkowe.

Jakie są zasady komponowania posiłków w diecie dla osób z padaczką?

Ważne jest dbanie o poprawne proporcje makroskładników. W dietach ketogennych często stosuje się duże ilości tłuszczu, umiarkowane białko i niewiele węglowodanów.

Jak wygląda przykładowy jadłospis przy padaczce?

Na śniadanie można zjeść jajka z awokado i warzywa. Obiad to chude mięso i warzywa. Na kolację lekki posiłek, jak sałatka z łososiem.

Jaki jest wpływ diety na działanie leków przeciwpadaczkowych?

Dieta może wpływać na działanie lekarstw. Należy o tym pamiętać współpracując z lekarzem i dietetykiem.

Jakie znaczenie mają zdrowe tłuszcze, takie jak kwasy omega-3, w diecie osób z padaczką?

Zdrowe tłuszcze, w tym omega-3, są dobre dla mózgu. Pomagają zwiększać progi drgawkowe i chronią neurony.

Jakie suplementy diety mogą wspierać leczenie padaczki?

Witaminę D3, magnez i L-karnitynę warto suplementować. Warto zasięgnąć porady specjalisty przed rozpoczęciem kuracji.

Czy dieta może wpłynąć na kontrolę nad padaczką?

Dieta ma kluczowe znaczenie w zarządzaniu padaczką. Wybór odpowiednich produktów może poprawić jakość życia i zmniejszyć napady.

Linki do źródeł

  1. https://e-recepta.net/blog/dieta-przy-padaczce-co-jesc-a-czego-unikac/
  2. https://neurosphera.pl/dieta-ketogenna-w-leczeniu-padaczki/
  3. https://www.medicover.pl/zdrowie/dieta/ketogeniczna/epilepsja/
  4. http://pacjent.gov.pl/diety/dieta-pomagajaca-w-padaczce
  5. https://pacjent.gov.pl/diety/dieta-pomagajaca-w-padaczce
  6. https://cateromarket.pl/blog/dieta-przy-padaczce-wskazania-i-zasady/
  7. https://mito-med.pl/artykul/jakie-suplementy-przy-padaczce-dieta-i-suplementacja
  8. https://medicalpress.pl/rynek/czy-dieta-ketogenna-jest-skuteczna-w-leczeniu-padaczki_d5A4NPmRJj/
  9. https://www.mp.pl/pacjent/dieta/diety/diety_w_chorobach/183608,dieta-ketogenna-w-leczeniu-padaczki-lekoopornej
  10. https://www.infor.pl/prawo/prawa-konsumenta/prawa-pacjenta/5709242,dieta-ketogenna-a-padaczka-epilepsja.html
  11. https://dietetycy.org.pl/dieta-ketogeniczna-w-epilepsji/

Podobne wpisy